Darowizna wytwarza stosunek etyczny między darczyńcą a obdarowanym, wyróżniający się moralnym obowiązkiem wdzięczności.

Pogwałcenie tego obowiązku przez dopuszczenie się ciężkich uchybień opatrzone jest sankcją prawną, przewidzianą w art. 898 § 1 k.c., w postaci prawa odwołania darowizny.

Warunkiem tego prawa jest, aby obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Taką kwalifikowaną postać ma dopiero takie zachowanie obdarowanego, które w świetle istniejących reguł moralnych i prawnych świadczy nie tylko o niewdzięczności, ale o kwalifikowanym jej stopniu.

Możliwość odwołania darowizny stanowi daleko idący wyłom w zasadzie dotrzymywania umów (pacta sunt servanda).

Jakie przykładowe zachowania wyczerpują ww. przesłankę rażącej niewdzięczności?

• naruszenia reguły wierności między partnerami,
• popełnienie przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu, czci albo mieniu,
• ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych,
• naruszenie godności osobistej ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarem,
• odmowa pomocy w chorobie,
• odmowa pomocy osobie starszej,
• rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy

Jakie przykładowe zachowania jej nie wyczerpują?

• zwykłe konflikty rodzinne pomiędzy darczyńcą a obdarowanym – np. incydentalne sprzeczki,
• zmiana priorytetów w sprawie rozdysponowania własnym majątkiem.

Przy ocenie rażącej niewdzięczności istotne znaczenie powinno mieć nie tylko zachowanie obdarowanego, lecz także zachowanie darczyńcy po wykonaniu darowizny. Zachowanie darczyńcy może być istotne w szczególności wtedy, gdy darczyńca prowokuje obdarowanego do określonych działań, które stanowią następnie podstawę odwołania darowizny.

Należy jednak pamiętać, że o istnieniu bądź nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku okoliczności konkretnej sprawy.

Ocena skuteczności odwołania darowizny dokonywana jest według stanu z daty złożenia oświadczenia w tym przedmiocie. Badaniu podlega zatem to, czy w chwili złożenia tego oświadczenia istniały przesłanki przewidziane w art. 898 § 1 k.c. Odwołanie darowizny następuje nie w drodze orzeczenia sądu o charakterze prawnokształtującym (jak np. rozwiązanie darowizny w okolicznościach opisanych w art. 901 k.c.), lecz przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 k.c.). Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia, wywołującego skutek obligacyjny, lub równocześnie z tym oświadczeniem, darczyńca może wystąpić z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny (złożenie oświadczenia woli) i w sprawie zainicjowanej takim powództwem, stosownie do zarzutu obdarowanego, możliwe jest poddanie ocenie skuteczności odwołania darowizny pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 898 i 899 k.c.

Artykuł Odwołanie darowizny pochodzi z serwisu Adwokat Katarzyna Kucharczyk.